Een volautomatische espressomachine is het gemak zelve: bonen erin, kopje eronder, druk op de knop. Maar dat gemak heeft een keerzijde. Juist omdat een volautomaat zoveel zelf doet, vergeten veel mensen dat er regelmatig onderhoud nodig is. Kalkaanslag, koffievetten, melkresten en slijtage van interne onderdelen zijn stille sluipers die je koffiekwaliteit aantasten en de levensduur van je machine verkorten. In dit artikel leggen we precies uit hoe vaak je welk onderhoud moet uitvoeren, wat de bekende merken adviseren en waar je zelf op moet letten.
Waarom regelmatig onderhoud bij een volautomaat zo belangrijk is
Een volautomaat is een complex apparaat. In tegenstelling tot een eenvoudige halfautomaat zit er in een volautomaat een ingebouwde molen, een zetgroep (brouwunit), een melksysteem, een waterreservoir, een boiler en allerlei leidingen en ventielen. Al die onderdelen komen in aanraking met water, koffie en vaak ook melk. Zonder onderhoud bouwt zich kalk op in de boiler en leidingen, oxideren koffie-olieen in de zetgroep en vormt zich een bacteriefilm in het melksysteem.
Het resultaat? Een machine die langzamer werkt, koffie zet die bitter of muf smaakt en uiteindelijk storingen vertoont die een dure reparatie vereisen. Het goede nieuws: met een eenvoudig onderhoudschema voorkom je dit allemaal. De meeste taken kosten je hooguit een paar minuten per dag of een kwartiertje per week.
Dagelijks onderhoud: kleine handelingen, groot effect
De belangrijkste onderhoudsmomenten zijn de dagelijkse handelingen. Deze zijn bij vrijwel alle merken volautomaten gelijk en kosten je minder dan twee minuten.
Lekbak en drablade legen. De meeste volautomaten geven zelf een melding wanneer de lekbak vol is. Wacht hier niet op, maar leeg de lekbak dagelijks en spoel hem af met warm water. Hetzelfde geldt voor de drablade (het bakje waarin de gebruikte koffiekoeken vallen). Koffieresten die lang blijven liggen, gaan schimmelen.
Waterreservoir verversen. Gebruik dagelijks vers, koud water. Laat het reservoir niet dagenlang staan met hetzelfde water. Stilstaand water in een warm apparaat is een broedplaats voor bacterien.
Melksysteem spoelen. Als je machine een geintegreerd melksysteem heeft (een melkslang, cappuccinatore of automatisch melkopschuimsysteem), spoel dit dan na elke melkbereiding door. De meeste machines hebben een automatisch spoelprogramma voor het melksysteem. Gebruik het altijd.
Wekelijks onderhoud: iets dieper reinigen
Eens per week neem je iets meer tijd voor je volautomaat. Reken op vijf tot tien minuten.
Zetgroep (brouwunit) reinigen. Bij veel merken (zoals Jura en Melitta) zit de zetgroep vast ingebouwd en kun je hem niet verwijderen. Bij andere merken (De'Longhi, Philips/Saeco, Krups, Siemens/Bosch) is de zetgroep uitneembaar. Als je zetgroep uitneembaar is, haal hem er wekelijks uit en spoel hem grondig af onder lauwwarm stromend water. Gebruik geen afwasmiddel. Laat de zetgroep goed drogen voordat je hem terugplaatst.
Waterreservoir schoonmaken. Maak het waterreservoir wekelijks leeg en spoel het af met warm water. Controleer op slijmvorming of verkleuring. Droog het reservoir af voordat je het hervult.
Melksysteem demonteren en reinigen. Haal alle losse onderdelen van het melksysteem uit elkaar: de melkslang, het cappuccinatore-opzetstuk, eventuele ventielen en klepjes. Week ze in warm water en spoel alles goed af. Melkresten die niet dagelijks volledig worden verwijderd, vormen een hardnekkige aanslag die na een week al flink kan opbouwen.
Maandelijks onderhoud: reinigingsprogramma draaien
Elke volautomaat beschikt over een ingebouwd reinigingsprogramma. Dit programma spoelt de zetgroep, de interne leidingen en het uitloopsysteem door met water, soms in combinatie met een reinigingstablet. Hoe vaak je dit programma moet draaien, verschilt per merk en per gebruik. Als vuistregel geldt: minimaal een keer per maand.
Bij het reinigingsprogramma gebruik je een speciale reinigingstablet die koffievetten en -olieen oplost. De meeste merken verkopen hun eigen tabletten, maar universele tabletten werken meestal net zo goed. Het belangrijkste is dat je het programma niet overslaat wanneer je machine erom vraagt.
Reinigingstabletten: waar let je op?
Reinigingstabletten zijn iets anders dan ontkalkingsmiddel. Een reinigingstablet lost koffievetten op, terwijl ontkalkingsmiddel kalkaanslag verwijdert. Je hebt beide nodig, maar voor verschillende doeleinden. Gebruik nooit een reinigingstablet in plaats van een ontkalker, of andersom.
Ontkalken: het belangrijkste onderhoud voor je volautomaat
Ontkalken is zonder twijfel de meest kritische onderhoudstaak voor elke volautomaat. Kalk bouwt zich op in de boiler, de verwarmingselementen en de interne leidingen. Dit leidt tot langere opwarmtijden, wisselende koffietemperatuur, een afnemende waterdoorstroming en uiteindelijk een machine die vastloopt of lekt.
Hoe vaak moet je ontkalken?
Hoe vaak je moet ontkalken, hangt af van twee factoren: de hardheid van je water en de hoeveelheid koffie die je zet. Als vuistregel:
Zacht water (tot 8 dH): ongeveer elke 3 tot 4 maanden.
Middelhard water (8 tot 14 dH): ongeveer elke 2 tot 3 maanden.
Hard water (boven 14 dH): elke 4 tot 8 weken.
De meeste volautomaten hebben een ingebouwde ontkalkingsmelding. Stel de waterhardheid correct in via het menu van je machine (bijna alle merken bieden deze optie), zodat de melding op het juiste moment verschijnt. Je kunt de waterhardheid in jouw regio opzoeken op de website van je waterleidingbedrijf, of meten met een teststrip die bij veel machines wordt meegeleverd.
Welk ontkalkingsmiddel gebruik je?
Bij Espressio gebruiken en adviseren we Calcinet. Dit ontkalkingsmiddel is speciaal ontwikkeld voor espressomachines en volautomaten. Het is veilig voor alle interne materialen, lost volledig op in water en laat geen geur of nasmaak achter. In tegenstelling tot huishoudelijke ontkalkers op basis van citroenzuur of azijn tast Calcinet de afdichtingen, leidingen en boiler niet aan.
Veel merken verkopen hun eigen ontkalkingsmiddel (Jura, De'Longhi, Siemens en Philips hebben allemaal een huismerk-ontkalker). Die werken over het algemeen goed, maar zijn vaak duurder dan nodig. Calcinet is een uitstekend en betaalbaar alternatief dat geschikt is voor alle merken volautomaten.
Let op: gebruik nooit azijn om je volautomaat te ontkalken. Azijn is te agressief voor de interne onderdelen en laat een hardnekkige geur achter die je koffie bederft. Lees meer over de risico's van verkeerd ontkalken in ons artikel over het ontkalken van espressomachines.
Onderhoud per merk: wat schrijven de fabrikanten voor?
Elke fabrikant hanteert zijn eigen onderhoudsschema en richtlijnen. Hieronder zetten we de adviezen van de populairste merken volautomaten op een rij, aangevuld met onze eigen ervaring uit de werkplaats.
Jura (ENA, E-lijn, S-lijn, Z-lijn, GIGA)
Jura-machines hebben een niet-uitneembare zetgroep. Dat maakt het reinigingsprogramma extra belangrijk, want je kunt de zetgroep niet handmatig schoonmaken. Jura adviseert:
Reinigingsprogramma draaien na elke 180 koffiebereidingen (de machine meldt dit automatisch)
Melksysteem na elk gebruik spoelen en wekelijks grondig reinigen
Ontkalken wanneer de machine dit aangeeft (afhankelijk van ingestelde waterhardheid)
Claris-waterfilter elke 2 maanden vervangen (als je deze gebruikt)
Jura raadt aan om uitsluitend hun eigen reinigings- en ontkalkingsproducten te gebruiken. In de praktijk werkt een universeel ontkalkingsmiddel als Calcinet net zo goed. Voor de reinigingstabletten adviseren we om de Jura-tabletten of een vergelijkbaar kwaliteitsproduct te gebruiken.
De'Longhi (Magnifica, Dinamica, Eletta, Primadonna)
De'Longhi-volautomaten hebben een uitneembare zetgroep, wat het wekelijkse onderhoud een stuk eenvoudiger maakt. Het onderhoudsschema van De'Longhi:
Zetgroep wekelijks uitnemen en afspoelen onder stromend water
Reinigingsprogramma maandelijks draaien met een reinigingstablet
Ontkalken wanneer het 'CALC CLEAN' lampje gaat branden
Waterfilter (indien gebruikt) elke 2 maanden vervangen
De'Longhi verkoopt een eigen ontkalkingsmiddel (EcoDecalk), maar Calcinet is een prima alternatief. Belangrijk bij De'Longhi: smeer de zetgroep maandelijks licht in met siliconenvet op de bewegende delen. Dit houdt de O-ringen soepel en voorkomt vastlopen.
Siemens en Bosch (EQ-serie)
Siemens en Bosch volautomaten (zoals de populaire EQ.6 en EQ.9) zijn technisch identiek en delen hetzelfde platform. Ze hebben een uitneembare zetgroep en uitgebreide automatische onderhoudsprogramma's.
Zetgroep wekelijks uitspoelen en maandelijks grondig reinigen
calc'nClean-programma starten wanneer de machine dit meldt (gecombineerd reinigen en ontkalken)
Melksysteem na elk gebruik automatisch spoelen en wekelijks demonteren
BRITA Intenza-waterfilter elke 2 maanden vervangen
Het gecombineerde calc'nClean-programma van Siemens/Bosch duurt ongeveer 45 minuten. Plan dit in op een rustig moment. Het programma is grondig, maar vraagt wel dat je er bij blijft om tussendoor water weg te gooien en het reservoir bij te vullen.
Philips en Saeco (2200, 3200, 4300, 5400, Xelsis)
Philips (voorheen Saeco) maakt volautomaten met een uitneembare zetgroep. Dit is een groot voordeel voor het onderhoud. Het advies van Philips:
Zetgroep wekelijks uitnemen en onder stromend water afspoelen
Koffievetverwijderingscyclus maandelijks draaien (reinigingstablet nodig)
Ontkalken wanneer het ontkalkingslampje brandt
AquaClean-waterfilter elke 3 maanden of na 350 koppen vervangen
LatteGo-melksysteem (indien aanwezig) na elk gebruik in de vaatwasser of met de hand afwassen
Een veelgehoorde vraag over Philips-machines: "Als ik de AquaClean-filter gebruik, hoef ik dan niet te ontkalken?" Het antwoord is nee. De AquaClean-filter vertraagt kalkopbouw, maar voorkomt het niet volledig. Ontkalken blijft noodzakelijk, alleen minder vaak. Zonder filter kan het al na 500 koppen nodig zijn, met filter pas na 5000 koppen (volgens Philips). In de praktijk adviseren wij om niet langer dan 6 maanden te wachten, ook met filter.
Melitta (Caffeo, Barista, Latticia)
Melitta-volautomaten hebben een niet-uitneembare zetgroep, vergelijkbaar met Jura. Melitta compenseert dit met uitgebreide automatische reinigingsprogramma's.
Reinigingsprogramma starten wanneer de machine dit aangeeft (doorgaans na circa 200 bereidingen)
Ontkalken wanneer de machine dit meldt
Melksysteem (Easy Cappuccino of Latteselect) dagelijks spoelen en wekelijks demonteren
Claris Pro-waterfilter elke 2 maanden vervangen
Omdat de zetgroep niet uitneembaar is, is het extra belangrijk dat je de automatische reinigingscyclus niet overslaat. Als koffievetten zich jarenlang ophopen in een niet-uitneembare zetgroep, kan dat uiteindelijk leiden tot een verstopt of vastgelopen mechanisme.
Krups en Nivona
Krups-volautomaten (Quattro Force, Evidence) hebben een uitneembare zetgroep en volgen grotendeels hetzelfde schema als De'Longhi. Nivona-machines hebben eveneens een uitneembare zetgroep en bieden vergelijkbare onderhoudsprogramma's als Jura (Nivona en Jura delen een deel van hun technologie). Bij beide merken geldt: zetgroep wekelijks reinigen, reinigingsprogramma maandelijks draaien en ontkalken volgens de meldingen van de machine.
Het complete onderhoudsschema voor je volautomaat
Hieronder vind je een handig overzicht dat voor vrijwel alle merken volautomaten geldt. Bewaar dit schema en volg het consequent op.
Dagelijks
Lekbak en drablade legen en afspoelen
Waterreservoir bijvullen met vers water
Melksysteem spoelen na elke melkbereiding
Wekelijks
Zetgroep uitnemen en afspoelen (als deze uitneembaar is)
Waterreservoir schoonmaken en droog afnemen
Melksysteem volledig demonteren en reinigen
Koffievetlade en interne delen met een vochtige doek afvegen
Maandelijks
Reinigingsprogramma draaien met een reinigingstablet
Uitloop en koffiesproeiers reinigen met een dunne borstel
Zetgroep (indien uitneembaar) licht insmeren met siliconenvet
Elke 2 tot 4 maanden
Ontkalken met Calcinet (frequentie afhankelijk van waterhardheid)
Waterfilter vervangen (als je er een gebruikt)
Jaarlijks
Afdichtingen en O-ringen van de zetgroep controleren
Maalwerk controleren op slijtage
Eventueel professionele onderhoudsbeurt laten uitvoeren
Uitneembare vs. niet-uitneembare zetgroep: wat betekent dat voor onderhoud?
Het verschil tussen een uitneembare en een niet-uitneembare zetgroep heeft grote invloed op hoe je je volautomaat onderhoudt. Dit is een van de belangrijkste factoren om rekening mee te houden bij de aanschaf van een nieuwe machine.
Uitneembare zetgroep (De'Longhi, Philips/Saeco, Krups, Siemens/Bosch)
Met een uitneembare zetgroep kun je het hart van je machine wekelijks onder de kraan afspoelen. Je ziet met je eigen ogen of er koffieresten achterblijven en kunt ingrijpen voordat het probleem erger wordt. Het nadeel: je moet eraan denken om het regelmatig te doen. Als je de zetgroep jarenlang niet verwijdert, kan het mechanisme vastlopen door opgedroogde koffievetten.
Niet-uitneembare zetgroep (Jura, Melitta)
Bij een niet-uitneembare zetgroep ben je volledig afhankelijk van de automatische reinigingsprogramma's. Het voordeel is dat de machine je herinnert aan het onderhoud. Het nadeel is dat je niet kunt controleren of de zetgroep daadwerkelijk schoon is. Na verloop van tijd (denk aan 3 tot 5 jaar bij intensief gebruik) kan het nodig zijn om de machine open te laten maken voor een grondige interne reiniging. Dit is iets wat je het best door een specialist kunt laten doen.
Het waterfilter: handig hulpmiddel of vals gevoel van veiligheid?
Vrijwel alle grote merken bieden een waterfilter aan voor in het reservoir: Jura heeft de Claris, Philips de AquaClean, Siemens/Bosch de BRITA Intenza, en Melitta de Claris Pro. Deze filters verminderen de waterhardheid en verbeteren de smaak van je koffie. Maar er zijn kanttekeningen.
Een waterfilter is geen vervanging voor ontkalken. Het vertraagt kalkopbouw, maar voorkomt het niet volledig. Bovendien moet je de filter op tijd vervangen (doorgaans elke 2 tot 3 maanden). Een versleten filter kan juist averechts werken doordat hij bacterien afgeeft aan het water of doordat de doorstroming afneemt.
Ons advies: gebruik een waterfilter als je hard water hebt, maar blijf ontkalken volgens het schema. En vervang de filter op tijd.
Veelgemaakte fouten bij het onderhoud van een volautomaat
In onze werkplaats in Delden zien we regelmatig volautomaten binnenkomen met problemen die eenvoudig te voorkomen waren. Dit zijn de meest voorkomende fouten:
Ontkalkingsmelding negeren. Veel mensen drukken de melding weg en stellen het ontkalken uit. Dit is de nummer-een-oorzaak van dure reparaties bij volautomaten. Als je machine aangeeft dat het tijd is om te ontkalken, doe het dan zo snel mogelijk.
Azijn of citroensap gebruiken. Azijn en citroenzuur zijn te agressief voor de interne onderdelen van een volautomaat. Gebruik altijd een ontkalkingsmiddel dat geschikt is voor koffiemachines, zoals Calcinet.
Het melksysteem niet dagelijks spoelen. Melkresten in de slangen en het opschuimsysteem worden al na een paar uur een broeihaard voor bacterien. Na een dag is de aanslag al lastig te verwijderen. Na een week kan het melksysteem verstopt raken.
De zetgroep nooit verwijderen. Bij machines met een uitneembare zetgroep zien we soms exemplaren die in jaren niet zijn verwijderd. De zetgroep zit dan muurvast door opgedroogde koffie en versleten O-ringen. Wekelijks even spoelen voorkomt dit volledig.
Het ontkalkingsprogramma halverwege afbreken. Het ontkalkingsprogramma bestaat uit meerdere stappen en kan 20 tot 45 minuten duren. Als je het programma voortijdig afbreekt, blijft er ontkalkingsmiddel in de leidingen achter. Dit kan onderdelen aantasten. Maak het programma altijd helemaal af.
Signalen dat je volautomaat onderhoud nodig heeft
Naast de automatische meldingen van je machine zijn er signalen waar je zelf op kunt letten:
De koffie smaakt anders dan normaal. Een bittere, zure of muffe smaak wijst op vervuiling in de zetgroep, de leidingen of de boiler.
De koffie wordt minder warm. Kalkaanslag in de boiler zorgt ervoor dat het water niet goed op temperatuur komt.
De doorstroom is trager dan normaal. Als het zetten van een kopje langer duurt, kan kalk de leidingen vernauwwen of de zetgroep vervuild zijn.
Het melkschuim is minder luchtig. Een vuil melksysteem schuimt minder goed op. Dagelijks spoelen lost dit vrijwel altijd op.
De machine maakt ongebruikelijke geluiden. Knarsen bij het malen kan wijzen op een vuil maalwerk. Sputteren tijdens het zetten duidt op lucht in het systeem of kalkafzetting.
Lekkage. Water onder of rondom de machine is een serieus signaal. Dit kan komen door versleten afdichtingen, een lekkende zetgroep of kalkschade aan interne leidingen.
Hoelang gaat een volautomaat mee met goed onderhoud?
Een goed onderhouden volautomaat gaat gemiddeld 8 tot 12 jaar mee. Zonder onderhoud kan de levensduur teruglopen tot 3 tot 5 jaar. Het verschil is enorm en zit hem in de kleine, regelmatige handelingen die we in dit artikel beschrijven.
Een belangrijke factor is ook de kwaliteit van het maalwerk. Keramische maalwerken (zoals bij Jura, Melitta en Philips) slijten langzamer dan stalen maalwerken (zoals bij De'Longhi). Maar ook keramische maalwerken verslijten uiteindelijk. Na 10.000 tot 15.000 kopjes kan het maalwerk merkbaar botter worden. Het vervangen van een maalwerk is een klus voor een specialist.
Wanneer moet je naar een specialist?
Het dagelijkse, wekelijkse en maandelijkse onderhoud kun je prima zelf doen. Maar er zijn situaties waarin je beter een professional kunt inschakelen:
De machine lekt intern (water onder de behuizing)
De zetgroep is vastgelopen en laat zich niet meer uitnemen
Foutmeldingen die na het uitvoeren van reinigings- of ontkalkingsprogramma's niet verdwijnen
De machine is al langere tijd niet ontkalkt en vertoont klachten
Je wilt een jaarlijkse onderhoudsbeurt laten doen voor de gemoedsrust
Bij Espressio in Delden onderhouden en repareren we alle merken volautomaten. Een professionele onderhoudsbeurt omvat het ontkalken, het reinigen van de zetgroep en het melksysteem, het controleren van afdichtingen en het testen van de machine op druk, temperatuur en doorstroming. Bel ons gerust op 074 234 0700 of maak een afspraak via onze website.
Conclusie: onderhoud hoeft niet ingewikkeld te zijn
Het onderhouden van een volautomaat is minder werk dan de meeste mensen denken. De dagelijkse handelingen kosten je hooguit twee minuten. Het wekelijkse onderhoud is een kwartiertje. En het ontkalken doe je maar een paar keer per jaar. Als je dit consequent volhoudt, beloon je machine je met jarenlang heerlijke koffie en bespaar je jezelf dure reparaties.
De belangrijkste punten om te onthouden:
Leeg de lekbak en drablade dagelijks en spoel het melksysteem na elk gebruik
Reinig de zetgroep wekelijks (uitneembaar) of draai het reinigingsprogramma maandelijks
Ontkalken met Calcinet elke 2 tot 4 maanden, afhankelijk van je waterhardheid
Negeer de onderhoudsmeldingen van je machine nooit
Gebruik nooit azijn of huishoudelijke ontkalkers
Laat je machine jaarlijks nakijken door een specialist als je twijfelt
Heb je vragen over het onderhoud van je volautomaat? Of wil je weten welk ontkalkingsmiddel het beste past bij jouw machine? Neem gerust contact op met Espressio. We helpen je graag verder.
Lees ook onze andere onderhoudsartikelen: het onderhoudschema voor single boiler espressomachines en het onderhoudschema voor dual boiler espressomachines.